W ofertach pomp ciepła COP potrafi wyglądać jak wynik konkursu: 5,2, czasem 5,8. Potem przychodzi pierwszy sezon i rachunek za prąd nijak się do tego nie ma. Nikt nie kłamie w karcie produktu, tylko te liczby znaczą co innego, niż się większości wydaje. Poniżej masz rozłożone na czynniki: czym różni się COP od SCOP, dlaczego zawsze trzeba czytać warunki obok liczby i jak przeliczyć parametr z folderu na złotówki.
COP: sprawność w jednym konkretnym punkcie
COP (Coefficient of Performance) to stosunek ciepła oddanego do energii elektrycznej pobranej w danym momencie pracy. COP 4,0 oznacza, że z 1 kWh prądu pompa zrobiła 4 kWh ciepła. Resztę wzięła z powietrza lub gruntu, i to jest cała idea urządzenia.
Haczyk polega na tym, że COP nie jest stałą cechą pompy. Zmienia się z każdą zmianą pogody i każdym ustawieniem instalacji. Dlatego sam COP bez podanych warunków pomiaru nie znaczy nic.
Jak czytać zapis A7/W35
Obok wartości COP zawsze stoi oznaczenie w rodzaju A7/W35. Rozszyfrowuje się je prosto:
- A (air) to temperatura powietrza zewnętrznego, 7 to 7 stopni Celsjusza
- W (water) to temperatura wody zasilającej instalację, 35 to 35 stopni
- przy pompach gruntowych zobaczysz B (brine, solanka), na przykład B0/W35
A7/W35 to warunki wygodne: siedem stopni na dworze i niska temperatura zasilania, czyli sytuacja jak w kwietniu przy ogrzewaniu podłogowym. Producent podaje ten punkt, bo wypada w nim najlepiej. Realny styczeń wygląda inaczej i wtedy obowiązuje zupełnie inna liczba, na przykład dla A-7/W55.
| Warunki | Co oznaczają w praktyce | Orientacyjny poziom COP |
|---|---|---|
| A7/W35 | Ciepły dzień, podłogówka | Najwyższy, wartość marketingowa z folderu |
| A2/W35 | Typowa polska zima, podłogówka | Wyraźnie niższy |
| A-7/W35 | Mróz, podłogówka | Znacznie niższy, dochodzi odszranianie |
| A7/W55 | Ciepło na dworze, ale grzejniki | Niższy niż A7/W35 mimo tej samej pogody |
| A-7/W55 | Mróz i grzejniki wysokotemperaturowe | Najniższy, najczęściej wspomaga grzałka |
Wniosek z tej tabeli jest jeden i to najważniejsza rzecz w całym tekście: o efektywności pompy ciepła decyduje przede wszystkim temperatura zasilania instalacji, a tę ustala projekt ogrzewania, nie marka urządzenia. Ta sama pompa w domu z ogrzewaniem podłogowym pracującym na 32 stopniach i w domu z grzejnikami wymagającymi 55 stopni to praktycznie dwa różne koszty eksploatacji.
SCOP: sprawność w skali całego sezonu
SCOP (Seasonal Coefficient of Performance) to sprawność uśredniona za cały sezon grzewczy. Liczy się ją według normy PN-EN 14825, która nakazuje uwzględnić pracę przy różnych temperaturach zewnętrznych, z wagami odpowiadającymi temu, ile godzin w sezonie dana pogoda faktycznie trwa. To dlatego SCOP jest zawsze niższy od pokazowego COP w A7/W35 i jest znacznie uczciwszym punktem odniesienia.
Przy SCOP zwróć uwagę na dwie rzeczy:
Strefa klimatyczna. Norma definiuje trzy: warm, average i cold. Dla Polski właściwa jest average. SCOP podany dla strefy ciepłej wygląda lepiej, tylko opisuje klimat południa Europy.
Temperatura zasilania. SCOP też podaje się osobno dla 35 i dla 55 stopni. Porównuj wyłącznie wartości dla tej samej temperatury, do której będzie pracować Twoja instalacja.
Z SCOP wynika bezpośrednio klasa energetyczna urządzenia widoczna na etykiecie. Dwie pompy z tą samą klasą mogą jednak różnić się zachowaniem przy mrozie, więc jeśli masz do wyboru zbliżone modele, poproś o wykres mocy i COP w funkcji temperatury zewnętrznej, a nie tylko o tabelkę z jednym punktem.
SPF, czyli co wyjdzie u Ciebie naprawdę
SCOP dotyczy samego urządzenia w warunkach laboratoryjnych. To, co faktycznie zobaczysz na liczniku, opisuje SPF (Seasonal Performance Factor), mierzony na konkretnej instalacji. SPF jest zwykle niższy od katalogowego SCOP, bo obejmuje elementy, których laboratorium nie liczy:
- pobór pomp obiegowych i automatyki
- pracę grzałki wspomagającej przy najniższych temperaturach
- cykle odszraniania parownika
- straty na buforze i przewodach
- skutki złego ustawienia krzywej grzewczej, najczęstszej przyczyny rozczarowania rachunkiem
Ostatni punkt jest zwykle najbardziej kosztowny i jednocześnie najłatwiejszy do naprawienia. Krzywa ustawiona zbyt wysoko podnosi temperaturę zasilania ponad potrzebę, a każdy zbędny stopień to realny wzrost zużycia prądu przy niezmienionym komforcie.
Jak przeliczyć COP i SCOP na złotówki
Parametr sam w sobie niewiele mówi, dopóki nie przeliczysz go na koszt sezonu. Wzór jest prosty:
Zużycie prądu (kWh) = zapotrzebowanie budynku na ciepło (kWh) podzielone przez SCOP
Poniższy przykład opiera się na założeniach, które podaję jawnie, żeby dało się je podmienić na własne: dom o rocznym zapotrzebowaniu na ciepło 12 000 kWh i cena energii 1,10 zł za kWh. Zapotrzebowanie Twojego budynku znajdziesz w projekcie albo w audycie energetycznym, a cenę na własnej fakturze.
| SCOP instalacji | Zużycie prądu na ogrzewanie | Koszt sezonu przy 1,10 zł/kWh |
|---|---|---|
| 2,5 (grzejniki, wysoka temperatura zasilania) | 4 800 kWh | około 5 280 zł |
| 3,0 | 4 000 kWh | około 4 400 zł |
| 3,5 | 3 429 kWh | około 3 772 zł |
| 4,0 (podłogówka, dobrze dobrana moc) | 3 000 kWh | około 3 300 zł |
| 4,5 | 2 667 kWh | około 2 934 zł |
Różnica między SCOP 2,5 a 4,0 to w tym przykładzie blisko 2 000 zł rocznie, przy tym samym budynku i tej samej potrzebie ciepła. I znowu: tej różnicy w większości nie robi marka pompy, tylko temperatura zasilania i poprawny dobór mocy. Dlatego przy wycenie zawsze pytamy najpierw o rodzaj instalacji odbiorczej, a dopiero potem o model urządzenia.
Na co uważać, porównując oferty
Kilka rzeczy, które przy zestawianiu ofert najczęściej wprowadzają w błąd:
- COP bez podanych warunków. Sama liczba w nagłówku oferty jest bezużyteczna. Zawsze pytaj, przy jakim punkcie została podana.
- Porównywanie COP jednej pompy z SCOP drugiej. To dwie różne wielkości, taka tabelka zawsze wypadnie na korzyść tej z COP.
- SCOP dla 35 stopni przy instalacji grzejnikowej. Jeśli w domu zostają grzejniki, patrz na wartości dla 55 stopni, inaczej porównujesz scenariusz, który u Ciebie nie wystąpi.
- Przewymiarowana moc. Zbyt duża pompa w małym budynku pracuje krótkimi cyklami, taktuje i traci sprawność mimo świetnych parametrów katalogowych.
- Brak informacji o pracy przy mrozie. Zapytaj o temperaturę biwalentną, czyli punkt, poniżej którego do pracy wchodzi grzałka. Każda godzina pracy grzałki to COP w okolicach 1,0.
Jeśli planujesz montaż i chcesz mieć policzone, jaki SCOP realnie osiągniesz w swoim budynku, a nie w folderze, zaczynamy zawsze od instalacji odbiorczej i zapotrzebowania na ciepło. Więcej o tym, jak wygląda dobór i montaż u nas, znajdziesz na stronie pompy ciepła Poznań, a szczegóły techniczne najłatwiej ustalić przez kontakt.
Najczęstsze pytania
Czym różni się COP od SCOP
COP to sprawność chwilowa, mierzona w jednym konkretnym punkcie pracy, na przykład A7/W35. SCOP to sprawność uśredniona za cały sezon grzewczy, liczona według normy PN-EN 14825 z uwzględnieniem rozkładu temperatur w sezonie. SCOP jest zawsze niższy i znacznie lepiej opisuje to, ile faktycznie zapłacisz za prąd.
Jaki COP pompy ciepła jest dobry
Pytanie o dobry COP bez podania warunków nie ma odpowiedzi. Ta sama pompa może mieć COP powyżej 5 w A7/W35 i poniżej 2,5 w A-7/W55. Zamiast pojedynczej wartości porównuj SCOP dla strefy average i dla temperatury zasilania, jaką będzie miała Twoja instalacja.
Dlaczego moja pompa zużywa więcej prądu, niż wynikało z SCOP
Najczęściej z powodu różnicy między SCOP a rzeczywistym SPF. Na wynik u użytkownika składają się pompy obiegowe, cykle odszraniania, praca grzałki wspomagającej przy mrozie oraz ustawienia sterownika. Zbyt wysoko ustawiona krzywa grzewcza potrafi podnieść zużycie bez żadnej korzyści w komforcie.
Czy pompa ciepła ma sens przy grzejnikach
Ma, ale przy niższej sprawności niż w instalacji podłogowej, bo wymaga wyższej temperatury zasilania. Wiele domów da się doprowadzić do pracy na 45 do 50 stopni przez wymianę kilku grzejników na większe i poprawę izolacji. To zwykle tańsze niż przebudowa całego ogrzewania na podłogowe, a wyraźnie podnosi SCOP.
Co oznacza temperatura biwalentna
To temperatura zewnętrzna, poniżej której moc pompy przestaje pokrywać zapotrzebowanie budynku i do pracy włącza się dodatkowe źródło, najczęściej grzałka elektryczna. Im niżej leży ten punkt i im mniej godzin w sezonie pracuje grzałka, tym lepszy będzie końcowy wynik na liczniku.
Czy wyższy SCOP zawsze oznacza niższy rachunek
Przy tym samym budynku i tej samej temperaturze zasilania tak, bo zużycie prądu to zapotrzebowanie na ciepło podzielone przez SCOP. Porównanie traci sens, gdy zestawiasz wartości podane dla różnych temperatur zasilania albo różnych stref klimatycznych.
